مالاوی با اعتبارسنجی گزارش «روش‌شناسی ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی»، گام تازه‌ای برای ایجاد یک اکوسیستم هوش مصنوعی اخلاق‌محور و مشارکت‌پذیر برداشت؛ گزارشی که قرار است به‌عنوان یکی از پایه‌های تدوین استراتژی و چارچوب سیاست‌گذاری آینده هوش مصنوعی در این کشور مورد استفاده قرار گیرد.

نشست اعتبارسنجی این گزارش در شهر لیلونگوه، پایتخت مالاوی، برگزار شد و نمایندگانی از دولت، شرکای توسعه، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی در آن حضور داشتند. این رویداد با همکاری وزارت آموزش، علوم و فناوری مالاوی و دفتر منطقه‌ای یونسکو در جنوب آفریقا برگزار شد و فرصتی برای بررسی یافته‌ها و پیشنهادهای مطرح‌شده درباره افزایش آمادگی این کشور برای بهره‌گیری از هوش مصنوعی فراهم کرد.

در جریان این نشست، دکتر کن ندالا، دبیر آموزش، علوم و فناوری مالاوی، ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی را گامی مهم در مسیر حرکت این کشور به سمت توسعه هوش مصنوعی دانست.

به گفته ندالا، این ارزیابی به شناسایی نقاط قوت و ضعف مالاوی در حوزه‌های کلیدی مانند سیاست‌گذاری و مقررات، زیرساخت‌های دیجیتال، ظرفیت نهادی و سرمایه انسانی کمک خواهد کرد. نتایج این مطالعه همچنین به دولت امکان می‌دهد سرمایه‌گذاری‌های خود را برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی اولویت‌بندی کرده و روند توسعه ملی را سرعت ببخشد.

این ارزیابی بخشی از یک برنامه منطقه‌ای یونسکو است که با هدف بررسی میزان آمادگی شش کشور در جنوب آفریقا برای توسعه و استفاده از هوش مصنوعی در حال اجراست. این برنامه از سال ۲۰۲۵ آغاز شده و بر اساس «توصیه‌نامه یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی» طراحی شده است.

هدف این برنامه کمک به دولت‌ها برای تدوین استراتژی‌های ملی هوش مصنوعی است؛ استراتژی‌هایی که ضمن حمایت از نوآوری، اصول اخلاقی و حقوق بشر را نیز در نظر بگیرند.

دکتر عبدالرحمن لامین، رئیس بخش علوم اجتماعی و انسانی یونسکو، در این نشست گفت هوش مصنوعی ظرفیت بالایی برای بهبود ارائه خدمات و کمک به توسعه اقتصادی و اجتماعی دارد؛ با این حال، نگرانی‌هایی نیز درباره حریم خصوصی، امنیت سایبری و حفاظت از حقوق اساسی انسان‌ها وجود دارد.

به گفته او، این ارزیابی به دولت‌ها کمک می‌کند بررسی کنند که آیا نهادهای لازم، چارچوب‌های قانونی و سازوکارهای حکمرانی مورد نیاز برای استفاده مسئولانه از فناوری‌های هوش مصنوعی را در اختیار دارند یا خیر.

زیرساخت دیجیتال؛ یکی از مهم‌ترین موانع

این گزارش چند چالش ساختاری را نیز شناسایی کرده که ممکن است بر اهداف مالاوی در حوزه هوش مصنوعی تأثیر بگذارد.

یکی از مهم‌ترین مشکلات، ضعف زیرساخت‌های دیجیتال است. بر اساس این ارزیابی، تنها ۲۷.۷ درصد از جمعیت مالاوی به اینترنت دسترسی دارند و فقط ۴.۲ درصد از خانوارها دارای رایانه هستند. محدودیت در دسترسی و اتصال به اینترنت همچنان یکی از موانع اصلی گسترش فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در این کشور محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، این مطالعه نشان می‌دهد نظام آموزشی مالاوی نیز برای آماده‌سازی دانش‌آموزان جهت ورود به عصر هوش مصنوعی نیازمند تغییرات قابل توجهی است.

در این گزارش پیشنهاد شده است برنامه‌های درسی با هدف تقویت سواد دیجیتال بازنگری شوند و در کنار آن، مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، خلاقیت و حل مسئله همچنان در مرکز آموزش قرار داشته باشند.

پیشنهادهای مالاوی برای توسعه هوش مصنوعی مسئولانه

گزارش ارزیابی آمادگی هوش مصنوعی مجموعه‌ای از پیشنهادها را نیز ارائه کرده است. از جمله این پیشنهادها می‌توان به توسعه سیستم‌های هوش مصنوعی متناسب با نیازها و شرایط محلی اشاره کرد؛ سیستم‌هایی که به کاهش سوگیری‌های اجتماعی، جنسیتی و مرتبط با جوانان کمک کنند.

این گزارش همچنین بر ضرورت ایجاد چارچوب‌های قدرتمند برای حکمرانی داده و حفاظت از حریم خصوصی، افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال، تقویت تدابیر امنیت سایبری و توسعه زیرساخت‌های انرژی پایدار و مقاوم تأکید دارد.

در نهایت، این مطالعه بر اهمیت همکاری نزدیک میان دولت، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی برای اجرای سیاست ملی آینده هوش مصنوعی مالاوی تأکید کرده است.

اعتبارسنجی این گزارش را می‌توان گامی مهم در مسیر مالاوی برای ایجاد یک اکوسیستم هوش مصنوعی نوآورانه، فراگیر و مبتنی بر اصول اخلاقی دانست؛ مسیری که قرار است زمینه را برای تدوین سیاست ملی هوش مصنوعی و استفاده مسئولانه از این فناوری در راستای توسعه کشور فراهم کند.