تبعیض جنسیتی در عصر هوش مصنوعی؛ آیا زنان برای استفاده از تکنولوژی مجازات میشوند؟
استفاده از هوش مصنوعی در محیطهای کاری به سرعت در حال تبدیل شدن به یک استاندارد جهانی است، اما تحقیقات جدید نشان میدهد که قضاوت درباره استفاده از این فناوری، همچنان تحت تأثیر کلیشههای جنسیتی قرار دارد. نتایج این مطالعه نگرانیهای جدی درباره آینده عدالت شغلی در عصر دیجیتال ایجاد کرده است.
آزمایشی ساده با نتایجی نگرانکننده
زهرا چاتو، استراتژیست سابق متا و بنیانگذار اندیشکده Code For Good Now، آزمایشی طراحی کرد تا میزان سوگیری نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند استخدام را بررسی کند.
او دو رزومه کاملاً یکسان که توسط هوش مصنوعی تولید شده بودند را برای ارزیابان ارسال کرد. تنها تفاوت این رزومهها نام متقاضیان بود:
- امیلی کلارک
- جیمز کلارک
زمانی که ارزیابان متوجه شدند رزومهها با کمک هوش مصنوعی نوشته شدهاند، نتایج تفاوت چشمگیری نشان داد:
- احتمال تردید درباره صداقت و قابل اعتماد بودن امیلی، ۲۲ درصد بیشتر از جیمز بود.
- شک درباره توانایی و شایستگی امیلی برای انجام شغل، دو برابر بیشتر از متقاضی مرد ارزیابی شد.
تفاوت نوع قضاوت درباره زنان و مردان
بررسی نظرات ارزیابان نشان داد که سوگیری فقط درباره کیفیت رزومه نبود، بلکه نوع نگاه به استفاده از AI نیز متفاوت است.
در مورد رزومه امیلی نوشته شده بود:
«او حتی نمیتواند رزومه خودش را بنویسد؛ مطمئن نیستم مهارت لازم برای این شغل را داشته باشد.»
اما درباره جیمز، استفاده از هوش مصنوعی اینگونه توجیه شد:
«او فقط برای مرتب کردن مطالبش به کمی کمک نیاز داشت.»
زهرا چاتو این تفاوت را چنین توصیف میکند:
«وقتی مردان از هوش مصنوعی استفاده میکنند، میزان تلاش آنها زیر سوال میرود؛ اما وقتی زنان از AI استفاده میکنند، صداقت و تخصص آنها هدف قرار میگیرد.»
شکاف جنسیتی در پذیرش هوش مصنوعی
این سوگیریها باعث شده بسیاری از زنان نسبت به استفاده از ابزارهای AI محتاطتر باشند.
- طبق تحقیقات دانشگاه هاروارد، نرخ پذیرش هوش مصنوعی در میان زنان حدود ۲۵ درصد کمتر از مردان است.
- بسیاری از زنان نگراناند که استفاده از AI باعث شود به بیکفایتی یا تقلب متهم شوند.
- مطالعهای در کلتک نشان داد زنان نسبت به مردان نگاه بدبینانهتری به تاثیرات AI بر آینده شغلی خود دارند.
نسل Z و تشدید سوگیری دیجیتال
برخلاف تصور عمومی، نسل جوان نیز از این سوگیریها فاصله نگرفته است.
- مردان نسل Z بیشترین انتقادها را نسبت به رزومه امیلی ثبت کردند.
- تعداد افرادی که رزومه امیلی را ضعیف توصیف کردند، ۳.۵ برابر بیشتر از جیمز بود.
- رزومه جیمز ۹۷ درصد تایید مثبت دریافت کرد، در حالی که همان محتوا برای امیلی تنها ۷۶ درصد امتیاز مثبت گرفت.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
طبق گزارش موسسه بروکینگز، حدود ۸۶ درصد مشاغلی که بیشترین تاثیرپذیری از هوش مصنوعی را دارند اما کمترین ظرفیت سازگاری را نشان میدهند، در اختیار زنان است.
اگر زنان به دلیل ترس از قضاوت شدن، کمتر از ابزارهای AI استفاده کنند، شکاف اقتصادی و شغلی میان جنسیتها عمیقتر خواهد شد.
نتیجهگیری؛ عدالت دیجیتال هنوز محقق نشده است
برای کاهش شکاف پذیرش هوش مصنوعی، تنها آموزش ابزارها کافی نیست. سازمانها و مدیران باید نحوه ارزیابی استفاده از AI را نیز تغییر دهند.
تا زمانی که استفاده از هوش مصنوعی برای یک جنسیت نشانه هوشمندی و برای جنسیت دیگر نشانه ضعف تلقی شود، عدالت واقعی در بازار کار آینده شکل نخواهد گرفت.
