به گزارش گاردین، پژوهشگران از علاقه‌مندان به پرنده‌نگری خواسته‌اند هنگام ویرایش عکس‌ها با ابزارهای هوش مصنوعی احتیاط بیشتری داشته باشند؛ زیرا این تصاویر ممکن است اعتبار پایگاه‌های مهمی مانند iNaturalist و Macaulay Library را که دانشمندان برای رصد پراکندگی گونه‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنند، زیر سؤال ببرد.

هوش مصنوعی، تهدیدی تازه برای داده‌های علمی

ثبت مشاهده یک پرنده نادر یا گونه‌ای خارج از محدوده طبیعی زندگی‌اش، یکی از هیجان‌انگیزترین اتفاقات برای پرنده‌نگران است و گاهی حتی به تیتر رسانه‌های ملی تبدیل می‌شود. برای مثال، در ماه ژوئن امسال مشاهده یک حواصیل صخره‌ای غربی در شمال ولز، در حالی که زیستگاه اصلی این گونه آفریقا و جنوب اروپا است، توجه گسترده علاقه‌مندان را جلب کرد.

اما اکنون پدیده‌ای که پژوهشگران آن را «محتوای بی‌کیفیت تولیدشده با هوش مصنوعی» (AI Slop) می‌نامند، در حال تهدید اعتبار چنین ثبت‌هایی است.

تصاویر جعلی در چند ثانیه ساخته می‌شوند

رشد ابزارهای هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT و Google Gemini باعث شده تولید تصاویر جعلی یا ویرایش پیشرفته عکس‌های حیات‌وحش بسیار آسان‌تر شود. کاربران اکنون می‌توانند تنها با چند دستور متنی، شاخه یا برگ مزاحم را از تصویر حذف کنند یا کیفیت عکس را افزایش دهند؛ اما همین فرآیند ممکن است ناخواسته ویژگی‌هایی از گونه‌ای دیگر را به تصویر اضافه کند.

پژوهشگران در مقاله‌ای که اخیراً در نشریه معتبر Nature منتشر شده، اعلام کرده‌اند تاکنون صدها تصویر دستکاری‌شده به کمک هوش مصنوعی در پایگاه‌های آنلاین ثبت گونه‌های جانوری شناسایی شده است. به گفته آن‌ها، ابعاد واقعی این مشکل هنوز مشخص نیست، زیرا احتمال دارد تعداد زیادی از تصاویر فریبنده هرگز شناسایی نشوند و در کمال آرامش در میان پایگاه داده‌های معتبر علمی باقی بمانند.

یک اشتباه هوش مصنوعی، یک گونه جدید ثبت کرد

دکتر الکساندر لیز، بوم‌شناس برجسته دانشگاه Manchester Metropolitan و نویسنده ارشد این پژوهش، می‌گوید: «این روزها حجم بسیار زیادی از تصاویر حیات‌وحش در شبکه‌های اجتماعی با هوش مصنوعی تولید شده‌اند. در چنین شرایطی، استفاده از این تصاویر برای بررسی محل و زمان حضور گونه‌ها بسیار دشوار می‌شود.»

او توضیح می‌دهد که جعل کامل تصاویر هنوز نسبتاً نادر است و معمولاً به‌راحتی قابل تشخیص است؛ برای مثال، کسی مشاهده یک توکان گرمسیری در قلب سیبری سردسیر را باور نمی‌کند.

اما مشکل اصلی و بحرانی زمانی ایجاد می‌شود که کاربران عادی صرفاً برای زیباتر کردن عکس تفریحی خود، از سیستم‌های خودکار هوش مصنوعی کمک می‌گیرند و الگوریتم بازسازی‌کننده به‌طور ناخواسته بخش‌هایی از الگوهای پرهای گونه‌ای دیگر را به تصویر اضافه می‌کند.

بررسی‌ها روی این پرونده خاص نشان داد پرنده واقعی در تصویر، یک اوریول شانه‌دار معمولی بوده است، اما صاحب عکس از قابلیت هوش مصنوعی دوربین خود خواسته بود تصویر را «شفاف و زیباتر» کند و در نتیجه، الگوریتم به اشتباه ویژگی‌های ظاهری پرنده بال‌سرخ را به تصویر اضافه کرده و موجب ثبت یک گزارش علمی کاملاً نادرست در مراجع حیات‌وحش شده بود.

داده‌های شهروندان برای علم حیاتی هستند

پلتفرم iNaturalist که میلیون‌ها نفر از علاقه‌مندان به طبیعت به صورت روزانه از آن استفاده می‌کنند، یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین منابع داده خام برای پژوهشگران در سراسر دنیا محسوب می‌شود. دانشمندان از اطلاعات ثبت‌بومی در این سامانه مردمی برای بررسی موضوعات کلیدی زیر استفاده می‌کنند:

در حال حاضر بیش از ۶۱۰ میلیون تصویر گوناگون در iNaturalist ثبت شده که بر اساس گزارش رسمی این مرکز، فعلاً حدود ۱۴۰۰ تصویر به طور قطعی به دلیل استفاده نادرست از تکنولوژی هوش مصنوعی شناسایی و علامت‌گذاری شده‌اند.

دانشمندان: اطلاعات باید قابل اعتماد باشند

تونی ایوانه، مدیر بخش پشتیبانی جامعه کاربران iNaturalist و از دیگر نویسندگان مقاله Nature، می‌گوید بیشتر این موارد ثبت‌شده اصلاً با نیت فریب یا کلاه‌برداری علمی انجام نشده‌اند، اما او مؤکداً از کاربران خواست هنگام استفاده از ابزارهای هوشمند عکاسی دقت بیشتری داشته باشند.

به گفته ایوانه، این اطلاعات دریافتی از شهروندان مانند حسگرهای زنده و پویایی هستند که وضعیت اکولوژیک طبیعت را تقریباً به‌صورت لحظه‌ای به ما نشان می‌دهند؛ از جمله اینکه آیا گیاهان در فصول جدید زودتر از موعد گل داده‌اند یا گونه‌های جانوری به دلیل گرم‌تر شدن اتمسفر زمین به سمت قطب شمال مهاجرت کرده‌اند. رخنه داده‌های دستکاری‌شده با هوش مصنوعی می‌تواند به طور کامل مبنای محاسباتی این پژوهش‌ها را زیر سوال ببرد.