وقتی حباب هوش مصنوعی بترکد، استرالیا با ابزارهایی که ساخته چه خواهد کرد؟ یک نفر فکر میکند جواب را میداند
کوری دکترو، نویسنده و روزنامهنگار، به استرالیا میرود تا پیام خود را مطرح کند: انسانها دوباره شغلهایشان را پس خواهند گرفت.
کوری دکترو، نویسنده داستانهای علمیتخیلی و روزنامهنگار، معتقد است وقتی حباب هوش مصنوعی سرانجام بترکد، مدیرانی که با هیجان کارکنان خود را با ابزارهای هوش مصنوعی جایگزین کردهاند، با یک واقعیت تلخ روبهرو خواهند شد: بازسازی مهارتهایی که از دست رفتهاند، زمان بسیار زیادی میبرد.
اما دکترو به فعالان حوزههای خلاق نیز هشدار میدهد که تمام امید خود را به قوانین کپیرایت بهعنوان بهترین راه برای محافظت از آثارشان گره نزنند. این هشدار تنها یک هفته پس از آن مطرح میشود که «آنتونی آلبانیزی»، نخستوزیر استرالیا، وعده داد حمایت از تولیدکنندگان محتوا در برابر شرکتهای هوش مصنوعی که حاضر به پرداخت هزینه استفاده از آثارشان نیستند، افزایش پیدا کند.
دکترو در کتاب جدید خود با عنوان «راهنمای سنتور معکوس برای زندگی پس از هوش مصنوعی» (The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI) که قرار است در ماه اوت منتشر شود، میگوید سؤال اصلی این نیست که «آیا در حباب هوش مصنوعی قرار داریم؟» بلکه سؤال واقعی این است که «این حباب چه زمانی خواهد ترکید؟»
«ماجرا درباره حبابها این است که بعد از ترکیدنشان، به گذشته نگاه میکنیم و میگوییم: خب، واضح بود که این همان نقطهضعف اصلی بوده است.»
دکترو که اصطلاح معروف «Enshittification» را برای توصیف روند افول و بیکیفیت شدن تدریجی پلتفرمهای دیجیتال ابداع کرده، معتقد است حباب هوش مصنوعی در حال حاضر به لطف سرمایهگذاریهای عظیم صندوقهای ثروت ملی کشورهای حوزه خلیج فارس و میلیاردرها در ساخت مراکز داده همچنان سرپا مانده است. به باور او، اگر برخی از این قراردادها و سرمایهگذاریها شروع به فروپاشی کنند، ممکن است خود حباب هوش مصنوعی نیز ترک بردارد.
او همچنین به ساختار سرمایهگذاری چرخشی در صنعت هوش مصنوعی اشاره میکند؛ زنجیرهای که در آن تولیدکنندگان تراشه، شرکتهای هوش مصنوعی و شرکتهای فناوری که از این فناوری استفاده میکنند، به شکل متقابل در یکدیگر سرمایهگذاری میکنند. به گفته او، «بهراحتی ممکن است» همین چرخه اولین دومینویی باشد که سقوط میکند.
از سوی دیگر، اگر شرکتهای هوش مصنوعی مانند Anthropic و OpenAI همچنان عرضه اولیه سهام خود را به تعویق بیندازند و برای جذب سرمایه جدید با مشکل مواجه شوند، این وضعیت میتواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
دکترو میگوید: «وقتی در آینده به این دوره نگاه کنیم و دیگر مجبور نباشیم وانمود کنیم که این روند قرار است برای همیشه ادامه پیدا کند، خواهیم دید که این سیستم از ابتدا تا چه اندازه شکننده بوده است.»
مهارتهایی که بعد از اخراج کارکنان دیگر بهسادگی برنمیگردند
به گفته دکترو، مدیرانی که تحت تأثیر تبلیغات شرکتهای هوش مصنوعی تصور کردهاند میتوانند با هزینهای اندک کارکنان خود را با فناوری جایگزین کنند، ممکن است پس از فروکش کردن موج هوش مصنوعی با یک مشکل جدی مواجه شوند.
کارکنانی که اخراج شدهاند، به اجبار بازنشسته شدهاند یا برای فعالیت در حوزههای دیگر آموزش دیدهاند، دیگر در سازمان حضور نخواهند داشت و همین موضوع باعث ایجاد شکافهای بزرگی در دانش و تجربه سازمانی خواهد شد.
دکترو معتقد است دانش دقیق درباره فرایندهای داخلی یک کسبوکار بهسادگی قابل انتقال یا بازیابی نیست.
«وقتی کارکنانی را که این دانش را در اختیار دارند در جهات مختلف پراکنده میکنید، نمیتوانید بعداً بهسادگی همهچیز را دوباره به دست بیاورید.»
او وضعیت آینده را به فضای فیلم «مکس دیوانه: جاده خشم» (Fury Road) تشبیه میکند؛ جهانی که در آن ممکن است ابزارها و امکانات زیادی در اختیار داشته باشیم، اما دیگر ندانیم چگونه باید از آنها استفاده کنیم.
به گفته او، «زمان بسیار زیادی طول خواهد کشید تا دوباره یاد بگیریم چطور این کارها را انجام دهیم.»
راهحل کپیرایت برای هوش مصنوعی «مشکل کسی را حل نمیکند»
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، هفته گذشته اعلام کرد دولت این کشور قوانین روشنی در زمینه کپیرایت وضع خواهد کرد تا شرکتهای هوش مصنوعی که مدلهای خود را با استفاده از موسیقی، کتاب، اخبار و سایر آثار خلاقانه آموزش میدهند، ملزم به پرداخت هزینه استفاده از این محتوا باشند.
این اظهارات پس از انتشار گزارشهایی مطرح شد که نشان میداد شرکتهای هوش مصنوعی در تلاش هستند دولت استرالیا را برای ایجاد یک استثنای قانونی در زمینه «استخراج متن و داده» (Text and Data Mining) در قوانین کپیرایت این کشور تحت فشار قرار دهند.
«اینطور نیست که شرکتهای رسانهای که از شرکتهای هوش مصنوعی شکایت میکنند، واقعاً بخواهند پول بیشتری به متخصصان رسانه بدهند. هیچکس تا حالا روپرت مرداک را به این متهم نکرده که فکر میکند روزنامهنگاران پول کافی دریافت نمیکنند.»
به اعتقاد او، در کنار تعداد محدودی از فعالان حوزههای خلاق، تنها گروه دیگری که از ایجاد یک نظام جدید کپیرایت سود میبرد، مدیران و صاحبان شرکتها هستند.
دکترو پیشنهاد میکند به جای تمرکز صرف بر کپیرایت، باید حقوق کارگران و کارکنان در قوانین کار تقویت شود تا آنها درباره نحوه استفاده از هوش مصنوعی در محیط کار و همچنین مالکیت و استفاده از آثار خلاقانه خود، حقوق مشخصی داشته باشند.
دولتها نباید فعلاً روی هوش مصنوعی سرمایهگذاری کنند
دکترو همچنین معتقد است دولتها در شرایط فعلی نباید به سرمایهگذاری گسترده روی هوش مصنوعی ادامه دهند. از نظر او، بهتر است دولتها منتظر بمانند تا بازار دچار سقوط شود و پس از آن، با تکیه بر مدلهای هوش مصنوعی متنباز، زیرساختهای جدیدی ایجاد کنند.
او میگوید: «بیایید سادهلوح نباشیم. بعد از این دوره، ما سختافزارهای بسیار زیادی خواهیم داشت. افراد زیادی هم وجود خواهند داشت که میدانند چطور از این سختافزارها برای انجام کارهای مفید استفاده کنند. همچنین انگیزه، دلیل و فرصت کافی برای بهبود مدلهای متنباز هوش مصنوعی خواهیم داشت.»
از نگاه او، در نهایت چیزی که برای کاربران عادی باقی میماند، مجموعهای از ابزارهای مفید و کاربردی خواهد بود؛ نه لزوماً یک انقلاب دائمی که همه جنبههای زندگی را زیر و رو کند.
دکترو همچنین نسبت به استفاده بیمحابا از ابزارهای هوش مصنوعی در شرکتها هشدار میدهد. او معتقد است وارد کردن کدهایی که با کمک هوش مصنوعی و بدون نظارت دقیق انسانی تولید شدهاند، به محیطهای عملیاتی شرکتها میتواند حجم عظیمی از «بدهی فنی» (Technical Debt) ایجاد کند.
با این حال، او استفاده شخصی و کمریسک از چنین ابزارهایی را چندان نگرانکننده نمیداند:
«اگر برای اتصال ساعت هوشمندتان به دستگاه قهوهساز از کدنویسی مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده کنید، چه اهمیتی دارد اگر یک روز از کار بیفتد؟ دوباره آن را میسازید.»
برنامه رویدادها و انتشار کتاب:
کوری دکترو قرار است در روزهای ۲۲ و ۲۳ اوت در جشنواره «ایدههای خطرناک» در سیدنی و در ۲۵ اوت در سالن Capitol ملبورن سخنرانی کند. کتاب جدید او با عنوان «راهنمای سنتور معکوس برای زندگی پس از هوش مصنوعی» نیز که توسط انتشارات Verso منتشر میشود، از ۴ اوت در دسترس خواهد بود و پیشفروش آن آغاز شده است.
