پژوهش جدید: هوش مصنوعی هنوز نمیتواند جای مترجمان حرفهای را بگیرد
پژوهشگران دانشگاه لینگنان در هنگکنگ در یک مطالعه مشترک به این نتیجه رسیدهاند که هرچند هوش مصنوعی مولد میتواند سرعت و بهرهوری ترجمه را افزایش دهد، اما هنوز در درک بافت، ظرافتهای فرهنگی و تأثیرات بلاغی زبان از مترجمان حرفهای عقبتر است.
نتایج این تحقیق که در نشریه معتبر Humanities and Social Sciences Communications منتشر شده، نشان میدهد قضاوت و نظارت انسانی همچنان در ترجمههای سیاسی، دیپلماتیک و فرهنگی کاملاً ضروری و حیاتی است و تلاش هوش مصنوعی مولد برای تصاحب کامل این جایگاه هنوز به فرجام نرسیده است.
مقایسه ChatGPT با مترجمان زبده سازمان ملل متحد
این تحقیق با همکاری دانشگاه لینگنان و دانشگاه پست و مخابرات چونگکینگ به سرانجام رسیده است. پژوهشگران برای بررسی تفاوتها، ۱۶ سخنرانی چینیزبان ارائهشده در مجمع عمومی سازمان ملل متحد بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۳ را استخراج و بررسی کردند.
آنها ترجمه رسمی ثبتشده توسط مترجمان همزمان و کتبی کنفرانس سازمان ملل را با ترجمههای تولیدشده توسط پیشرفتهترین مدل زبانی حال حاضر یعنی ChatGPT-4o مقایسه کردند تا مشخص شود فناوری و انسان چگونه زبان دیپلماسی را در موقعیتهای حساس سیاسی تفسیر میکنند.
حتی با اطلاعات کامل پیشزمینه، هوش مصنوعی همچنان عقب ماند!
برای منصفانهتر شدن این آزمون، پژوهشگران پیش از تولید ترجمهها، اطلاعات بسیار جامعی را در بخش سیستم پرامپت (Prompt) در اختیار ChatGPT قرار دادند؛ از جمله:
هدف اصلی پژوهشگران این بود که هوش مصنوعی تا حد امکان همان اطلاعات زمینهای (Contextual Information) را در اختیار داشته باشد که مترجمان دیپلماتیک خبره هنگام ترجمه همزمان در کابین سازمان ملل دارا هستند. با این وجود، نتایج تحلیلهای آماری نشان داد تفاوتهای عمیق و معناداری میان عملکرد مدلهای زبانی بزرگ و مترجمان انسانی در درک بافتار و اتخاذ راهبردهای بلاغی وجود دارد.
شبیهساز تقابل ترجمه: مترجم سازمان ملل در برابر ChatGPT-4o
یکی از سه چالش کلیدی زیر را انتخاب کنید تا نمونه ترجمههای مقایسهای تحقیق دانشگاه هنگکنگ را به همراه منطق زبانی برتر انسان به طور تعاملی مشاهده کنید:
چرا هوش مصنوعی مفهوم جمعیِ «ما» را از دست میدهد؟
یکی از مهمترین تفاوتهای کشفشده در این بررسی علمی، به استفاده از ضمیرهای شخصی بازمیگردد. در ساختار زبان چینی، معمولاً فاعل جمله (خصوصاً در ساختارهای رسمی و کلی) به قرینه معنوی حذف میشود. مترجمان حرفهای و باسابقه سازمان ملل هنگام ترجمه انگلیسی، ضمایری مانند “We” (ما) یا “Our” (برادرانه/جمعی) را به طور فعالانه اضافه میکنند تا حس مشارکت، مسئولیت مشترک و پیوند مستحکم میان سخنران و مخاطبان مجمع را تقویت کنند.
در مقابل، مدل هوش مصنوعی درک عمیقی از این پیوند ارتباطی ندارد و جملات را فاقد هرگونه چاشنی بلاغی و با لحنی کاملاً مجهول و خنثی ترجمه میکند که از نظر دیپلماتیک تأثیر عاطفی و سیاسی مورد نظر سخنران را از بین میبرد.
تضاد آشکار در بیان تعهد و مسئولیت دیپلماتیک
مترجمان انسانی مجمع عمومی سازمان ملل با درک لحظهای از اهمیت و حساسیت بیانیه، از واژگان الزامآور قوی مانند "must" یا "should" به همراه فاعل معلوم استفاده میکنند تا کشورها را مستقیماً به انجام وظایف سوق دهند.
اما ChatGPT با تکیه بر ساختارهای مجهول پیدرپی، فاعل اصلی اقدام را در هالهای از ابهام رها میسازد. به گفته پژوهشگران، این نقص ساختاری هوش مصنوعی در متون حساس حقوقی و پیماننامههای بینالمللی که بندبند جملات واجد بار قانونی است، میتواند فاجعهبار باشد.
هوش مصنوعی استعارههای غنی فرهنگی را نابود میکند!
شاید ناامیدکنندهترین بخش عملکرد هوش مصنوعی، بخش ترجمه ضربالمثلها و استعارههای فرهنگی باشد. یافتههای آماری پژوهش نشان داد که **بیش از ۵۲ درصد** از استعارههای ظریف فرهنگی چین در ترجمه تولیدشده توسط مدل زبانی بزرگ به جملات ساده، تحتاللفظی و بیروح تبدیل شدهاند.
برای مثال، اصطلاح معروف و پرکاربرد چینی «همه ما سرنشینان یک قایق هستیم» که دعوت به همبستگی در طوفانهای اقتصادی و زیستمحیطی دارد، توسط ChatGPT با واژه ساده و خستهکننده «همکاری مشترک» جایگزین شده و تمام قدرت تصویرسازی ذهنی خود را باخته است. در حالی که مترجمان حرفهای این استعاره اصیل را با استفاده از معادلهای غنی در زبان انگلیسی بازآفرینی کردهاند.
«مدلهای زبانی بزرگ همچنان با مشکل لاینحل “جعبه سیاه” مواجه هستند؛ به این معنی که هیچ مبنا و توجیه عقلانی مشخصی وجود ندارد که بفهمیم الگوریتم دقیقاً بر چه اساسی به یک ترجمه خاص رسیده است.»
پروفسور وانگ در بیانیه تکمیلی خود اشاره کرد که برخلاف مترجمان معتبر انسانی که همگی به مرامنامههای اخلاقی حرفهای، پاسخگویی در قبال مخاطب و استانداردهای حقوقی وفادار هستند، سیستمهای هوش مصنوعی هیچ درکی از مسئولیت مدنی یا اخلاق حرفهای ندارند. آنها صرفاً الگوهای تکرارشونده آماری را در کلاندادههای اینترنتی بازتاب میدهند.
نتیجه نهایی: فناوری به عنوان یار کمکی، نه جایگزین
تحقیق در پایان تاکید دارد که هرگز نباید پتانسیل کمکی هوش مصنوعی را در افزایش سرعت کار و تولید پیشنویس اولیه ترجمه نادیده گرفت. با این حال، ترکیب تواناییهای پردازش ابری هوش مصنوعی با هنر، اخلاق، درک ظرایف سیاسی و انعطاف زبانی انسان، بهترین فرمول برای آینده صنعت ترجمه است؛ آیندهای که در آن تصمیمگیرنده نهایی و قطعی همچنان انسان خواهد بود.
یک حقیقت علمی اثباتشده در عصر فناوری
ترجمه روان و صحیحِ دستور زبانی، پوسته بیرونی زبان است؛ اما روح زبان که شامل فرهنگ، سیاست، احساسات جمعی و تعهد است، برای همیشه در انحصار انسان باقی خواهد ماند.
